อลังการงานผี ด่านซ้ายเตรียมจัดงานประเพณีบุญหลหวงและการละเล่นผีตาโขน

8 มิ.ย. 2562 13:50 น.
จ.เลย - อ.ด่านซ้ายเตรียมจัดงานประเพณีบุญหลวงการละเล่นผีตาโขนอลังการและหนยากากจากนานาชาตจิร่วมแสดง ระหว่างวันที่ 5-7 ก.ค.62 รองรับนักท่องเที่ยวทะลักร่วมเที่ยวงาน 8 หมื่นคน คาดว่าเงินสะพัดประมาณ 160 ล้านบาท

 

อ.ด่านซ้าย  จ.เลย   เตรียมจัดงานประเพณีบุญหลวงการละเล่นผีตาโขน ประจำปี  2562 ระหว่างวันที่  5-7  ก.ค.  2562   ที่วัดโพนชัย, ถนนพระแก้วอาสา และ บริเวณหน้าที่ว่าการอำเภอด่านซ้าย  วันเปิดงานคืออวันที่ 6 ก.ค. 2562  จะมีขบวนแห่ตั้งแต่เวลา 08.00 น. จาก  รพ.สมเด็จพระยุพราชด่านซ้าย ไปตามถนนพระแก้วอาสา  ถึงหน้าที่ว่าการอำเภอด่านซ้าย และพิธีเปิดงาน เวลา 09.30 น.   

 

นางสาวภูมารินทร์  คงเพียรธรรม  นายอำเภอด่านซ้าย  ประธานดำเนินงานจัดงาน  กล่าวว่า เร่งความพร้อมทุกด้านเพื่อรองรับคลื่นประชาชนและนักท่องเทียวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ   ในปี 2562 จะมีหน้ากากผีจากนานาชาติทั้งยุโรปและเอเชียเข้าร่วม ด้วย คาดว่าจะมีนักท่องเทียวสูงถึง 8 หมื่นคนและเม็ดเงินสะพัดเข้า อ.ภูเรือละ ด่านซ้ายนับร้อยล้านบาท

 

ผีตาโขน เป็นการละเล่นชนิดนึ่งข้าวเหนียวตกแต่งทาสีสวยงามและแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าที่ทำด้วยเศษผ้ามาต่อกัน มีช่องให้มือลอดออกมาได้ผีตาโขนจะถืออาวุธประจำตัวและมี “หมากกะแหล่ง” ซึ่งเป็นโลหะคล้ายกระดิ่งรูปสี่เหลี่ยม ผูกติดเอวกิจกรรมในงานเริ่มต้นแต่รุ่งเช้าของงานวันแรก คือพิธีเบิกพระอุปคุตและจะมีขบวนแห่เจ้าพ่อกวน เจ้าแม่นางเทียม คณะพ่อแสน นางแต่งผีตาโขนทั้งหลายรวมทั้งผีตาโขนเล็ก ผีตาโขนใหญ่จะเข้าร่วมขบวนแห่พระเวสสันดรเข้าเมือง มีขบวนแห่บุญบั้งไฟร่วมด้วยโดยในแต่ละหมู่บ้านจะจัดแต่งขบวนของต้นเข้าประกวดกันเป็นที่คึกคักหนึ่ง ในงาน “บุญหลวง” ซึ่งเป็นงานบุญใหญ่ประจำปีของ อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลยนอกจากเพื่อความสนุกสนาน ป็นพิธีขอฝนอย่างหนึ่ง      

 

จุดเด่นของงาน อยู่ที่เอกลักษณ์การแต่งกาย โดยผู้เล่นจะสวมใส่หน้ากากผีที่ทำด้วยหวดสนุกสนานนอกจากนี้ยังมีการประกวดการเต้นผีตาโขน และการแสดงเนื่องจากไม่อาจค้นคว้าหาหลักฐาน หรือการบันทึกได้ จึงต้องใช้วิธีการสอบถามจากคนเฒ่าคนแก่ผู้มีอาวุโสของอำเภอด่านซ้าย ซึ่งก็มีข้อสันนิษฐาน ว่า ผีตามคน จากการบอกเล่าของเจ้าพ่อกวนในขณะเข้าทรงบอกว่า เป็นผีที่ตามคนมาในงานบุญพระเวส (บุญเผวส หรือบุญมหาชาติ)

 

ต่อมาจึงเพี้ยนเป็น ผีตาโขน, คนป่า ผีตาโขนเป็นคนป่าเผ่าหนึ่ง (คล้ายผีตองเหลือง) ซึ่งอาศัยอยู่ในเขาวงกต ขณะที่พระเวสสันดรและพระนางมัทรีได้บวชเป็นดาบส พระองค์ได้แผ่บารมีจนเป็นที่นับถือของคนป่า (ผีตาโขน) เหล่านี้เป็นอย่างยิ่ง เมื่อเพระเวสสันดรเสด็จกลับเข้าเมือง คนป่าจึงตามมาส่งเสด็จด้วย แต่เนื่องจากคนป่ามีความอาย เมื่อจะเข้าเมืองจึงหาสิ่งปกปิดร่างกาย โดยเฉพาะใบหน้า จึงใช้กาบลาง (ส่วนที่ห่อหุ้มตาของต้นไผ่) เจาะรูที่ตาให้มองเห็น ใช้เถาวัลย์ หรือตอกผูกสองข้างรัดศีรษะด้านหลังกันหล่น

 

ต่อมาเมื่อมีงานบุญพระเวส จึงมีผู้ทำหน้ากากสวมใส่เข้าขบวนแห่พระเวส แทนคนป่า จึงเรียกว่า ผีตาโขน, ผีตาโขน เป็นผีที่มีรูปร่างหน้าตาคล้ายหัวโขนที่ปั้น หรือที่ทำขึ้นให้น่าเกลียดน่ากลัว เมื่อมีการละเล่นผีตาโขน ผู้เล่นจะทำหน้ากากผีให้น่าเกลียดน่ากลัวสวมใส่คล้ายการละเล่นโขนละคร เป็นการสวมหัวโขนรูปผีต่าง ๆ จึงเรียกว่า ผีตาโขน ,ผีตาขน เดิมเรียกการละเล่นนี้ว่า ผีตาขน ต่อมาจึงเพี้ยนเป็น ผีตาโขน จะสวมหน้ากากที่ทำขึ้นจากหวดข้าวเหนียวสานด้วยไม้ไผ่หักพับขั้นเป็นหมวก นำมาเย็บต่อกับสวนโคนของก้นมะพร้าวที่ถากเป็นหน้ากากผีและตกแต่งทาด้วยดินหม้อและปูนขาว

 

ต่อมาถึงยุคปัจจุบันก็ทาด้วยสีน้ำมัน ถืออาวุธด้วยดาบที่ทำขึ้นไม้เนื้ออ่อนหรือทางมะพร้าว ทำด้ามลักษณะคล้ายกับอวัยวะเพศชายและที่ปลายทาด้วยสีแดง  มีหมากกระแหล่งหรือเครื่องที่ใช้คล้องคอวัว ควายให้มีเสียงดังหรือมีกระป๋องแขวนไว้ที่เอว เมื่อเวลาเดิน โยก เต้น ส่ายสะโพก โยกขา ขยับเอว จะเกิดเสียงดังงดัง ลผีตาโขน แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ ผีตาโขนใหญ่ คือหุ่นผีตาโขนขนาดใหญ่ ใช้ไม้ไผ่ทำเป็นโครงร่างมีกระดาษปะปิดไว้ โดยให้มีคนเข้าไปอยู่ข้างในตัวหุ่นผีตาโขน สามารถเคลื่อนไหวไปมาได้ซึ่งผู้ที่เข้าไปอยู่ข้างในหุ่นจะต้องเป็นผู้ที่มีความแข็งแรง จึงจะสามารถนำหุ่นเคลื่อนที่ไปมาได้

 

เนื่องจากตัวหุ่นจะมีน้ำหนักมาก ในเทศกาลบุญหลวงแต่ละปีจะมีการทำหุ่นผีตาโขนใหญ่ ทั้งผีตาโขนชายและผีตาโขนหญิง ซึ่งจะมีองค์ประกอบคือมีอวัยวะเพศเห็นได้ชัดเจน และ  ผีตาโขนน้อย คือ ผู้เล่นผีตาโขนทั่วไป ที่สวมหน้ากากผีตาโขน และใช้ผ้าคลุมร่างกายให้มิดชิด เนื่องจากการทำหน้ากากผีตาโขนน้อยทำได้ง่าย ไม่มีข้อจำกัดมากจึงเป็นที่นิยมเล่นกันทั่วไป ในการเล่นผีตาโขนน้อยไม่จำกัดคุณสมบัติของผู้เล่น ทุกคนมีสิทธิ์เล่นได้เท่าเทียมกันไม่ว่าเด็กหรือผู้ใหญ่ ทั้งหญิงและชาย แต่เนื่องจากการเล่นผีตาโขนเป็นการเล่นที่ค่อนข้างโลดโผนและซุกซน ต้องไปกระเซ้าเย้าแหย่คนทั่วไป เพื่อให้เกิดความสนุกสนานด้วยเหตุนี้ผู้หญิงและผู้สูงอายุจึงไม่นิยมเล่นผู้ที่นิยมเล่นมากที่สุดจึงได้แก่ เด็กชาย วัยรุ่น และคนหนุ่ม ๆ

 

งานประเพณีบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขน เป็นส่วนหนึ่งของ “งานบุญหลวง” ซึ่งถือว่าเป็นงานบุญใหญ่ประจำปีของท้องถิ่นโดยรวมเอา “งานบุญพระเวส” ( ฮีตเดือนสี่ ) และ“งานบุญบั้งไฟ” (ฮีตเดือนหก) เข้าไว้เป็นงานบุญเดียวกัน งานบุญพระเวสนั้นเป็นงานบุญที่จัดขึ้นเพื่อฟังเทศน์มหาชาติ ทั้ง 13 กัณฑ์  ซึ่งถือว่าได้รับอานิสงส์แรงกล้าบันดาลให้พบพระศรีอริยเมตไตรย์ในชาติหน้า ส่วนงานบุญบั้งไฟเป็นงานบุญที่จัดขึ้นเพื่อบูชาอารักษ์หลักเมืองและถือเป็นประเพณีการแห่ขอฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล  ในงานบุญหลวงนี้จะมีกองทัพ“ผีตาโขน” ออกวาดลวดลายทั่วเมืองด่านซ้ายร่วมสร้างความสนุกสนานครื้นเครงในขบวนแห่ด้วย และการแต่งแต้มหน้ากากผีตาโขนเล็กสำหรับเป็นของที่ระลึก เพื่อนำเสนอศิลปวัฒนธรรมอันงดงามของชุมชนแห่งนี้  

 

 

 

กิจกรรมที่น่าสนใจ ได้แก่ พิธีเบิกพระอุปคุต พิธีบายศรีสู่ขวัญเจ้าพ่อกวน-เจ้าแม่นางเทียม ขบวนแห่ผีตาโขน ขบวนแห่เจ้าพ่อกวน-เจ้าแม่นางเทียม และคณะพ่อแสน พิธีบายศรีสู่ขวัญพระเวส ขบวนพิธีอัญเชิญพระเวสสันดรเข้าเมือง พิธีจุดบั้งไฟบูชาพญาแถน พิธีทิ้งหน้ากากผีตาโขน พิธีเทศน์มหาชาติ 13 กัณฑ์ พร้อมด้วยการแสดงบนเวทีที่ยิ่งใหญ่การจำหน่ายผลิตภัณฑ์พื้นเมือง งานแฮนด์เมด งานหัตถกรรม งานศิลปะ และงานไอเดียสร้างสรรค์ต่างๆ จากชาวด่านซ้าย และชาวเมืองเลย  และการแสดงดนตรีและแสดงโชว์ต่างๆ จากกลุ่มเยาวชน ในปีนี้คาดว่าจะมีนักท่องเที่ยว ประชนร่วมงานประมาณ 80,000 คนใกล้เคียงกับปี 2561 และจะมีเม็ดเงินสะพัดเข้าสู่  อ.ภูเรือ และ อ.ด่านซ้าย จ.เลย  ประมาณ 160 ล้านบาท  

 

ศิลปะวัฒนธรรม